Elektrolity – uważaj na ich niedobór!

0
213

Zgodnie z definicją elektrolity opisywane są z chemicznego i technicznego punktu widzenia. Elektrolity od strony chemicznej to substancja jonowa – jony soli naładowane dodatnio (kationy) oraz ujemne aniony – która występuje w stanie ciekłym lub zdysocjowanym. Jony te znajdują się w ludzkim ciele m.in. we krwi, w osoczu i innych płynach tkankowych. Ich odpowiedni poziom jest kluczowy dla zdrowia i prawidłowego funkcjonowania organizmu – umożliwiają utrzymanie równowagi kwasowo – zasadowej. Do jonów soli, które są szczególnie istotne dla zdrowia należą: sód, potas, wapń i magnez. Niedobory tych jonów niosą za sobą poważne konsekwencje tkj.  zaburzenia rytmu serca i układu nerwowego, mięśniowego, omdlenia, zawroty głowy, drżenie całego ciała.

Szczególnie ważny jest odpowiedni poziom elektrolitów dla pracy mięśnia sercowego. Elektrolity odpowiadają za odpowiednie pompowanie krwi (skurcze i rozkurcze mięśni), w związku z czym warunkują dostarczanie tlenu do wszystkim komórek ciała. Elektrolity mają za zadanie utrzymywać odpowiednie napięcie w błonach komórkowych oraz przenosić impulsy nerwowe do innych komórek ciała. Poza tym elektrolity, a dokładniej ich stężenie w organizmie, ma priorytetowe znaczenie dla gospodarki wodnej organizmu. Przez to, że są naładowane elektrycznie przyciągają wodę, a następnie wpływają na jej rozprowadzanie po wszystkich komórkach organizmu. Zgodnie z definicją techniczną elektrolity to substancja, która jonowo przewodzi prąd elektryczny.

Rodzaje elektrolitów

Elektrolity dzieli się na ciekłe, czyli płynne, oraz suche, czyli stałe. Wyróżnia się elektrolity mocne i słabe ze względu na ich stopień dysocjacji.

Elektrolity mocne czyli jony całkowicie zdysocjowane to większość wodorotlenków litowców i berylowców, kwasy oraz większość nieorganicznych soli, które rozpuszczają się w wodzie. Elektrolity słabe to jony częściowo zdysocjowane i należy do nich:  H2S, H2SO3, HNO2, CH3COOH.

Spośród rodzajów elektrolitów można wyróżnić jeszcze elektrolity binarne, które dysocjują równomiernie na kationy oraz aniony.

Z medycznego punktu widzenia elektrolity to zdysocjowane substancje, które znajdują się w płynach ustrojowych lub są podawane w płynach infuzyjnych.

5 najważniejszych elektrolitów

 Najważniejsze elektrolity utrzymujące odpowiednią gospodarkę wodno-elektrolitową w organizmie to: potas, sód, chlor, magnez oraz wapń.

Potas –jest głównym składnikiem każdej komórki, reguluje procesy życiowe, bierze udział w skurczu mięśni oraz przewodzi sygnały nerwowe, wpływa na syntezę białek i kawsów nukleinowych, poprzez wpływ na aktywność enzymów ma również kluczowe znaczenie dla procesów metabolicznych organizmu, odpowiada za utrzymanie prawidłowego rytmu serca, reguluje działalność wewnątrz komórki. Niedobór potasu oraz sodu w organizmie prowadzi do zakłóceń w pracy serca, pracy mięśni szkieletowych i stawów. Sód wraz z potasem jeśli są w równowadze tworzą pompę sodowo-potasową, która transportuje glukozę poprzez błonę komórkową do innych komórek ciała, a te z kolei produkują substancje energetyczne dostarczane do serca i innych mięśni. Niedobór potasu pro
wadzi do pobudliwości mięśniowo-nerwowej, której głównymi objawami są apatia, osłabienie, senność. Dzienne zapotrzebowanie na potas, w standardowych warunkach, to ok. 2-3 g.

Sód – wraz z potasem odpowiada za utrzymanie prawidłowego rytmu serca i również reguluje działalność wewnątrz komórki. Najczęściej zawartość sodu w organizmie jest wysoka, ponieważ sód zawarty jest w soli kuchennej, którą spożywamy zazwyczaj w nadmiernych ilościach. Nadmiar sodu w organizmie prowadzi do nadciśnienia tętniczego. Niekiedy jednak organizm zmaga się z niedoborem sodu co objawia się osłabienie mięśni, problemy z koncentracją, zaniki pamięci, odwodnienie czy brak apetytu. Zagrożeniem dla poziomu sodu w organizmie są rygorystyczne diety odchudzające czy wymioty.

Chlor – jego braki powodują zaburzenia równowagi kwasowo – zasadowej, co objawia się wymiotami, biegunką czy nadmierną potliwością.

Magnez – wpływa na produkowanie związków fosforowych o wysokiej energetyczności. Spalanie tych związków podczas oddychania jest źródłem energii dla całego organizmu. Niedobór magnezu objawia się osłabieniem, brakiem koncentracji, ale także problemami z myśleniem.

Wapń czyli główny budulec kości oraz ścian komórkowych, jest ważnym aktywatorem enzymatycznym. Bierze udział w krzepnięciu krwi, skurczach mięśni, przewodzi impulsy bioelektryczne. Jest to pożądany składnik mineralny, którego dzienne zapotrzebowanie wynosi od 800 mg do 1200 mg, w zależności od warunków fizycznych.

Kiedy tracimy elektrolity?

Elektrolity najczęściej traci się podczas intensywnego, wzmożonego wysiłku fizycznego, dlatego po treningach trwających ok. godzinę i więcej zalecane jest spożywanie napojów izotonicznych. Napoje te odpowiednio nawadniają organizm i prowadzą do uzupełnienia elektrolitów, które zostały utracone podczas wysiłku fizycznego. Do utraty elektrolitów prowadzą również infekcje wirusowe, z którymi musi się zmagać ludzki organizm. Wszelkie zaburzenia układu pokarmowego, których objawem jest biegunka czy wymioty, prowadzą do utraty elektrolitów.

Pamiętaj, aby po wysiłku fizycznym uzupełniać nie tylko wodę ale i elektrolity

Z problemem niedoboru tych cennych substancji zmagamy się również latem, podczas upałów, kiedy to nasz organizm próbując poradzić sobie z wysokimi temperaturami, intensywnie się poci wyprowadzając na zewnątrz cenne minerały. Kiedy się pocimy z naszego organizmu wydzielane są duże ilości wody, a wraz z nią wszystkie ważne elektrolity, mocznik, kwas moczowy, kwas mlekowy, lipidy i amoniak. Przeciętnie, codziennie ludzki organizm traci ok. 1 litra wody poprzez powierzchnię skóry oraz drogi oddechowe. Jeśli jesteśmy narażeni na ekstremalne warunki fizyczne (upały powyżej 31°C lub silne mrozy, intensywny wysiłek) utrata wody może być nawet 10-krotnie wyższa niż standardowo (czyli ok. 10 litrów wody). Warto pamiętać, że zimą, kiedy na zewnątrz panują wyjątkowo niskie temperatury utrata elektrolitów również jest większa. Organizm stara się utrzymać ciało w stałej temperaturze w związku z czym oddaje ciepło z parą wodą podczas oddychania.

Dodatkowo niewskazane jest przyjmowanie leków moczopędnych lub przeczyszczających, które wypłukują cenne substancje z organizmu. Jeśli chcemy zminimalizować ryzyko pojawienia się niedoboru elektrolitów warto zawsze pamiętać o kilku zasadach:

  1. Zrezygnuj z intensywnego wysiłku fizycznego podczas upałów
  2. Jeśli planujesz zmianę diety rób to stopniowo i rozsądnie, najlepiej pod okiem specjalisty. Drastyczna zmiana nawyków żywieniowych wiąże się ze spadkiem cennych minerałów.
  3. Jeśli zmagasz się z infekcją wirusową, a głównymi jej objawami są gorączka oraz biegunka, stale uzupełniaj płyny w organizmie. Ich ilość powinna być 2 razy większa niż standardowo czyli ok. 3 litrów wody dziennie. Warto również sięgnąć po płyny o specjalnym składzie (zawierają potas, sód, cytryniany, dwuwęglany, glukozę), które dostępne są w aptece bez recepty. Płyny takie można stosować już u niemowlaków, a także kobiet w ciąży czy osób starszych. Oprócz wody można również pić herbatę, ewentualnie jogurty, ale należy zrezygnować z soków owocowych.

Objawy niedoboru elektrolitów

 Niedobór elektrolitów prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Jakie są sygnały, które daje nasz organizm, świadczące o nieprawidłowym poziomie elektrolitów w ciele? Zazwyczaj na początku organizm informuje o braku elektrolitów poprzez ogólne osłabienie, złe samopoczucie, a także brak energii. Obok tych objawów mogą pojawić się bóle czy skurcze mięśni, biegunki albo wręcz odwrotnie zaparcie oraz drżenie mięśni. Niekiedy towarzyszy temu obrzęk kończyn dolnych. Najczęściej przy niedoborze elektrolitów w organizmie towarzyszy nam uczucie senności, jesteśmy apatyczni i nie mamy motywacji do wykonywania standardowych codziennych prac, które wcześniej nie sprawiały nam trudności.

Do najważniejszych z objawów niedoboru elektrolitów w organizmie zalicza się:

  • osłabienie całego organizmu
  • nadciśnienie tętnicze
  • arytmia serca, zaburzenia rytmu serca
  • zawroty głowy
  • omdlenia
  • drżenie mięśni
  • obrzęk kończyn dolnych
  • senność, apatia
  • utrata apetytu
  • mdłości
  • zaparcia
  • konwulsje
  • paraliż
  • łamliwość kości.

Uzupełnianie elektrolitów

Niezwykle ważna dla funkcjonowania całego organizmu jest dbałość o utrzymanie odpowiedniego poziomu elektrolitów. Co należy robić, aby problem niedobory tych ważnych substancji nie zakłócił nam codziennego rytmu życia?

Po pierwsze należy pić duże ilości wody, najlepiej tej wysoko-zmineralizowanej, oraz wody kokosowej, która zawiera mikroelementy. Woda to świetny nośnik substancji odżywczych, a do tego pozwala na wydalanie produktów przemiany materii, to właśnie poziom wody wpływa na przemianę materii w organizmie. Wypijanie świeżych soków pomidorowych pozwoli na uzupełnienie brakujących ilości potasu w organizmie. Zalecane jest stosowanie diety bogatej w jony tkj. wapń, sód, potas i magnez. Pomidory, ziemniaki, awokado, kiwi, grejpfruty, banany czy suszone morele i figi są świetnym źródłem potasu, magnez znajduje się w pestkach dyni, kakao, w orzechach laskowych i migdałach, czekoladzie, kaszy gryczanej, płatkach owsianych.

Cennym źródłem wapnia są mleko i przetwory mleczne tkj. jogurty, maślanki, sery, twarogi, ale również sardynki, pieczywo razowe czy rośliny strączkowe. Sód najczęściej jest jonem, którego zazwyczaj nam nie brakuje – źródłem sodu jest sól, która zawarta jest w większości produktów spożywczych. Należy wszystkie te produkty włączyć do codziennej diety, oczywiście w odpowiednich ilościach. Nadmiar składników również może zaszkodzić. Warto zawsze pamiętać o uzupełnianiu elektrolitów po wysiłku fizycznym (napoje izotoniczne bogate w chlorek sodu lub potasu, które dodają energii) oraz o odpowiednim czasie przeznaczonym na odpoczynek (8-godzinny sen).

Dodatkowo jeśli mamy duże niedobory elektrolitów, a powyższe zalecenia nie dają pożądanego efektu warto zakupić minerały w tabletkach np. chylaty aminokwasowe lub inne preparaty zawierające elektrolity, które np. wskazane są podczas walki z chorobą lub infekcjami pokarmowymi tkj. biegunki, wymioty. Oczywiście na ewentualne braki w poziomie elektrolitów wpływ ma sposób i styl życia, a także klimat, temperatury. Szczególnie w lecie, kiedy ludzki organizm musi się zmagać z upałami, należy pamiętać o przyjmowaniu większej ilości płynów. Intensywne pocenie się powoduje utratę cennych substancji, więc należy je stale uzupełniać.

Prawidłowe wartości elektrolitów w organizmie

  • sód: 3250 mg/L; 142 mmol/L,
  • potas: 156 mg/L; 4 mmol/L,
  • magnez: 24 mg/L; 1 mmol/L,
  • wapń: 100 mg/L; 2,5 mmol/L.
Elektrolity – uważaj na ich niedobór!
5 (100%) 2 głos

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here