Choroby Psychiczne Choroba afektywna dwubiegunowa

Choroba afektywna dwubiegunowa

1
346

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) to przewlekłe zaburzenie psychiczne, które wpływa na samopoczucie oraz zachowanie osoby chorej. Charakterystyczne są wahania nastrojów – od depresyjnych upadków, aż po maniakalne euforie. Przebieg tej choroby jest bardzo różnorodny i zależy od rodzaju zaburzenia – objawy manii i depresji mogą występować oddzielnie w długich odstępach czasu lub na przemian w tym samym okresie, z lekkim lub dużym nasileniem. Niekiedy dominują częste okresy depresji, niekiedy manii.

Spis Treści

Choroba afektywna dwubiegunowa jest trudna do zdiagnozowania zwłaszcza, gdy zaczyna się w okresie młodzieńczym. Nieprawidłowe rozpoznanie często wskazuje na głęboką depresję, zaburzenia osobowości (typu borderline) lub ADHD, przez co leczenie bywa nieskuteczne. Aby móc właściwie zdiagnozować ChAD, osoba chora musi mieć w swym doświadczeniu oprócz epizodów depresji, epizod manii lub hipomanii, który trudno określić, ponieważ często jest mylnie odczuwany, jako przejaw zdrowienia, a nie choroby.

Wiele osób, które chorują na zaburzenia afektywne dwubiegunowe, kontynuuje swój dotychczasowy tryb życia. Dobre funkcjonowanie i lepsze samopoczucie jest efektem kompleksowej terapii – leczenia farmakologicznego, psychoedukacji oraz psychoterapii. W procesie dochodzenia do pełni zdrowia, bardzo ważne jest również budujące wsparcie ze strony rodziny i bliskich – zrozumienie i odpowiednie nastawienie wobec choroby i osoby chorującej.

Zdrowienie nie polega na zapominaniu o chorobie, ani zaprzeczaniu jej istnieniu, ale na rozumieniu choroby i oswajaniu się z rzeczywistością. Przeczytaj, jakie są charakterystyczne objawy ChAD, jaki jest przebieg oraz jak zdiagnozować chorobę i jakie są możliwości leczenia. Poznaj świat osoby chorej oraz historie pacjentów. Dowiedz się jak radzić sobie z chorobą oraz jak wspierać kogoś bliskiego, kto choruje.

1. Charakterystyka

Choroba afektywna dwubiegunowa to zaburzenie psychiczne, które nosi również nazwę choroby maniakalno-depresyjnej. Dwubiegunowość choroby oznacza, że w jej przebiegu występują okresowo i naprzemiennie dwa bieguny zaburzeń psychopatologicznych – stan manii i stan depresji. Dla rozpoznania choroby afektywnej dwubiegunowej konieczne jest więc stwierdzenie, że dany pacjent przebył w swoim życiu co najmniej jeden epizod depresji oraz jeden epizod manii lub hipomanii.

W porównaniu do zwykłych wahań nastroju, których doświadcza każdy człowiek, wahania nastroju w chorobie afektywnej dwubiegunowej są znacznie bardziej intensywne i skrajne, przez co mają destrukcyjny wpływ na codzienne funkcjonowanie osoby chorującej.

Właściwe rozpoznanie zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, poznanie specyfiki choroby i czynników ją wyzwalających oraz podjęcie dostępnych metod leczenia pozwalają prowadzić normalne życie.

Przyczyny choroby afektywnej dwubiegunowej

Przyczyny większości zaburzeń psychicznych nie są w pełni znane. Są to choroby o niejednoznacznym i indywidualnym przebiegu – u każdej osoby stan depresji, manii czy okresy zdrowia mogą trwać różnie długo i z różnym nasileniem. Niekiedy przebieg choroby jest łagodny, z długimi wieloletnimi okresami zdrowia, a niekiedy epizody choroby pojawiają się często, nawet jeden po drugim, bez okresów remisji pomiędzy nimi.

Niemal każdy, kto ma do czynienia z chorobą psychiczną, próbuje znaleźć odpowiedź na pytanie, skąd ona się właściwie wzięła i dlaczego to akurat JA lub mój bliski jest chory? Istnieje bowiem naturalna ludzka potrzeba zracjonalizowania przyczyny pojawienia się choroby, zwłaszcza choroby psychicznej – czy została przekazana w genach, czy też nabyta w drodze doświadczeń życiowych? Odpowiedź na to pytanie w dalszym ciągu jest niejednoznaczna, ponieważ większość zaburzeń nie jest ani uwarunkowana wyłącznie genetycznie, ani wyłącznie środowiskowo. Zgodnie z obowiązującą dziś teorią, choroba psychiczna powstaje w wyniku złożonych interakcji między wieloma czynnikami.

Niektóre cechy osobowości (np. podwyższony poziom lęku, niska lub za wysoka samoocena, ekstrawertyzm) oraz sposoby radzenia sobie w sytuacjach silnego stresu i napięcia emocjonalnego (np. tendencja do koncentrowania się na problemach bardziej niż na rozwiązaniach), mogą wpływać na wystąpienie choroby afektywnej dwubiegunowej i jej przebieg. Nie ma jednak wyszczególnionej jednej lub kilku cech osobowości, które wiadomo, że są bezwzględną przyczyną ChAD. Wszystko zależy od sytuacji życiowej oraz możliwości danej osoby.

PAMIĘTAJ: Zarówno depresja, jak i mania w chorobie afektywnej dwubiegunowej dają się skutecznie leczyć – lekami, wprowadzaniem zmian w stylu życia, terapią. Odpowiednio dobrane metody leczenia mogą pomóc zredukować wpływ, jaki stany depresyjne i maniakalne mają na Twoje życie, Twojej rodziny i bliskich.

Czynniki genetyczne

Wiele klinicznych danych przemawia za tym, że ChAD spowodowana jest czynnikami genetycznymi. Potwierdza to fakt częstszego występowania choroby u członków niektórych rodzin. Nie oznacza to jednak, że choroba nie może wystąpić u osoby, w rodzinie, w której nikt nigdy nie chorował. Obecnie przyjmuje się, że ChAD spowodowana jest interakcją kilku lub nawet kilkunastu „wadliwych” genów. Skutkiem ich obecności są zburzenia funkcji błony komórkowej neuronów, a także zachwianie równowagi ilościowej substancji neuroprzekaźnikowych, które regulują nastrój i napęd.

Neuroprzekaźniki są to substancje, które są uwalniane z końca neuronu do szczeliny synaptycznej, a następnie łączą się z receptorami znajdującymi się na błonie komórkowej kolejnego neuronu. W ten sposób, przekazywane są sygnały w mózgu i regulowane procesy psychiczne. Zaburzenia nastroju spowodowane są obniżeniem lub podwyższeniem aktywności neuronów, w których substancjami neuroprzekaźnikowymi są serotonina, noradrenalina i dopamina. Ich znaczenie funkcjonalne przedstawia poniższy schemat.

Mechanizmem neurofizjologicznym, który leży u podłoża choroby afektywnej dwubiegunowej, jest zjawisko rozniecania (ang. kindling). Polega ono na tym, że czynniki stresowe poprzedzają zwykle pierwsze epizody choroby afektywnej, natomiast w kolejnych epizodach ich udział jest coraz mniejszy. Ma to świadczyć o „uwrażliwieniu” mózgu na bodźce zewnętrzne. Przypuszcza się, że przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej u chorych nadużywających alkoholu lub kokainy jest cięższy, ponieważ substancje te nasilają rozniecanie. Leki normotymiczne walproiniany i karbamazepina hamują to zjawisko.

Czynniki środowiskowe

Poza uwarunkowaniami biologicznymi ChAD, ważną rolę odgrywają wpływy środowiskowe, które mogą wpływać zarówno na wystąpienie depresji, jak i manii (hipomanii). Ważne wydarzenia życiowe, które często poprzedzają wystąpienie pierwszego epizodu lub nawrotu choroby, to między innymi:

  • trudne przeżycia osobiste (np. śmierć bliskiej osoby, rozwód, pierwszy poród, zawód emocjonalny, przewlekłe konflikty rodzinne),
  • duże niepowodzenia lub sytuacje stresowe (np. trudności w pracy, utrata stanowiska, ale także wysoki awans i wzrost odpowiedzialności).

Dodatkowo czynnikami wyzwalającymi zaburzenia nastroju mogą być (gdy trwają przez dłuższy okres): zaburzenia rytmów okołodobowych (niedobór snu) oraz nadużywanie alkoholu i substancji psychoaktywnych (kanabinole, amfetamina) oraz innych leków, które pogłębiają utratę kontroli nad zachowaniem i są czynnikiem destabilizującym nastrój.

Zmiany nastroju mogą być skutkiem reakcji na różne zaistniałe w życiu sytuacje – często są formą radzenia sobie z kłopotami, silnym stresem i trudnościami – mogą predysponować do wystąpienia zaburzeń afektywnych, ale nie muszą. Dla prawidłowego rozpoznania niezbędne są ocena i konsultacja specjalisty.

Interakcja czynników genetycznych i środowiskowych

Można powiedzieć, że w przypadku choroby afektywnej dwubiegunowej mamy do czynienia z interakcją czynników biologicznych i środowiskowych. Co więcej, obecnie wiadomo, że warunki środowiskowe mogą wpływać na ekspresję, czyli aktywność genów.

PAMIĘTAJ: Przyczyną choroby afektywnej dwubiegunowej jak wspomniano są geny, które są odpowiedzialne za nieprawidłowe funkcjonowanie mózgu. Natomiast do czynników wywołujących epizod chorobowy należą, obok przyczyn biologicznych, także czynniki środowiskowe. Rozróżnienie tych pojęć jest istotne z dwóch powodów:

  • Uwarunkowania biologiczne wskazują, że objawy choroby są w dużej mierze niezależne od woli chorego. Dlatego przekonanie niektórych chorych, że zrobili coś, co spowodowało chorobę i wynikające stąd POCZUCIE WINY, JEST NIEUZASADNIONE.
  • O ile nie mamy wpływu na nasze geny, to mamy wpływ na czynniki wywołujące epizod choroby – można je modyfikować, a także ich unikać. W ten sposób MOŻNA WPŁYWAĆ NA PRZEBIEG CHOROBY. Różne formy psychoterapii umożliwiają identyfikację i wyeliminowanie tych czynników. Pozwalają także na zmianę częstego przekonania, że chory nie ma żadnego wpływu na przebieg zdeterminowanej genetycznie choroby.

Kto choruje na ChAD

Nie ma reguły – każdy w pewnym momencie swojego życia może zachorować na chorobę afektywną dwubiegunową – nie mają znaczenia status społeczny, narodowość, pochodzenie etniczne, kolor skóry czy płeć (dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn). ChAD to popularna choroba występująca we wszystkich społeczeństwach i kulturach.

Choroba afektywna dwubiegunowa zaczyna się najczęściej między 20.-30. rokiem życia. Może wystąpić zarówno u dzieci i młodzieży, jak i po 60. roku życia. Średni wiek zachorowania przypada przed 40. rokiem życia. Często chory i rodzina nie interpretują dziwnych zachowań i wahań nastroju jako zaburzeń odbiegających od normy, przez co choroba może się rozwijać niezauważona lub błędnie zdiagnozowana.

Odmiany choroby afektywnej dwubiegunowej

Stwierdzenie określonej konstelacji okresów depresji, manii/hipomanii służy postawieniu ostatecznego rozpoznania. Współczesne systemy klasyfikacji chorób (ICD-10 i DSM-IV) uwzględniają dwa typy choroby afektywnej dwubiegunowej:

  • Choroba afektywna dwubiegunowa typu I charakteryzuje się występowaniem epizodów depresji i manii. Kiedy pierwszym epizodem jest mania, rozpoznanie choroby nie sprawia trudności. Po pierwszym epizodzie maniakalnym ryzyko nawrotów manii i depresji wynosi 90 procent. U około 60 procent chorych pierwszym epizodem ChAD jest depresja. Bywa też tak, że pierwszy epizod maniakalny pojawia się dopiero po kilku epizodach depresyjnych. Przed jego wystąpieniem, chorzy leczeni są zgodnie z zasadami postępowania w chorobie afektywnej jednobiegunowej, zwanej też depresją nawracającą. Jednak takie postępowanie – stosowanie tylko leków przeciwdepresyjnych – jest często nieskuteczne.
  • Dla przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu II charakterystyczne jest występowanie epizodów depresji i hipomanii. Jednak zdecydowanie dłuższe są okresy depresji, w czasie których chorzy szukają pomocy lekarskiej. Nie odczuwają takiej potrzeby w stanach hipomanii, ponieważ na ogół nie mają wtedy poczucia, że jest to stan chorobowy. Co więcej, podczas wizyt lekarskich skoncentrowani są na obecnych objawach depresji i nie informują o przebytych stanach hipomanii. Jest to często przyczyną błędnego rozpoznania choroby afektywnej jednobiegunowej (tzw. depresji nawracającej), czego konsekwencją jest nieskuteczne leczenie.

W diagnostyce ChAD II bardzo przydane są kwestionariusze do oceny objawów hipomanii, m.in. Hypomania Check List (HCL-32). Koncepcje klasyfikacyjne ChAD ulegają dalszej ewolucji. Na podstawie badań epidemiologicznych wiadomo, że niektórzy chorzy nie spełniają wszystkich kryteriów CHAD II, na przykład objawy hipomanii trwają jeden dzień lub występują tylko w wyniku zastosowania leków przeciwdepresyjnych. Stało się to podstawą do zaproponowania koncepcji „spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej”, które obejmuje także przypadki niemieszczące się we współczesnych systemach klasyfikacyjnych z uwagi na mniejsze nasilenie objawów i krótkotrwałość przebiegu.

  • Cyklotymia zaliczana jest do przewlekłych zaburzeń nastroju. Charakterystyczną cechą są stałe zmiany nastroju, które oscylują między łagodnymi objawami depresji i stanami nieznacznie wzmożonego samopoczucia, które nie są nasilone w takim stopniu jak w epizodzie depresji i manii/hipomanii. Mogą one występować spontanicznie i często nie są związane z wydarzeniami życiowymi. Obecnie używa się także pojęcia osobowości cyklotymicznej jako stanu poprzedzającego wystąpienie choroby afektywnej dwubiegunowej.

1 KOMENTARZ

  1. Swietny artykul ,dziekuje.Choruje ok 17 lat ,po smierci mojej Mamy…… Ciezkie jest zycie z ta choroba.Ja stracilam wszystko materialnie,psychicznie-pewien osobnik ….wykorzystal mni i zniszczyl moje zycie na wszystkich polach.Wszystko ,na co ciezko pracowalam …..Materialnie,fizycznie,psychicznie.A najgorsze,ze zdeptal MOJA GODNOSC ODOBIDTA I POCZUCIE WLASNEJ WARTOSCI . CZULAM SIE NIC NIE WARTA , ZBRUKANA , NIE UMIALAM SIE SMIAC .A Z NATURY JESTEM WESOLA I POZYTYWNA OSOBA.PRZESTALAM UFAC LUDZIOM I SOBIE SAMEJ . WYJECHALAM DO ANGLII I JESTEM TU 6 LAT .NIE JEST LATWO , SAMOTNOSC ITD . Ale znowu sie smieje , ciesze z drobiazgow.Upadam i podnosze sie dzien po dniu …..

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Close