Białaczka

0
64

Białaczka nie bez powodu budzi w nas grozę, a dla wielu chorych jawi się jako wyrok śmierci. Nie musi jednak tak być!

Białaczka jest bardzo groźną chorobą nowotworową, która wywołuje wiele bolesnych i ciężkich objawów, a jej rozwój jest często nieprzewidywalny. Dlaczego? Powoduje ona bowiem zmiany w leukocytach, czyli białych krwinkach, które są odpowiedzialne za odporność naszego organizmu. Gdy ich liczba się zmniejsza albo ich funkcje zostaną zaburzone, chory staje się podatny na infekcje i, wraz z rozwojem białaczki, jest coraz bardziej podatny na powikłania zagrażające często jego życiu.

Pamiętajmy jednak, że białaczka nie musi oznaczać wyroku. Wiele zależy od tego, kiedy choroba zostanie wykryta, od jej rodzaju, a także od naszej psychiki i zaangażowania w walkę ze schorzeniem.

W przypadku tego rodzaju białaczki praktycznie wszystko zależy od momentu wykrycia choroby. Nieleczona może doprowadzić do śmierci w ciągu kilku tygodni! Zapadają na nią głównie osoby młode i dzieci. Rokowania są najgorsze dla osób powyżej 35. roku życia i tych, u których stwierdzono występowanie chromosomu Filadelfia. Niestety, u chorych na ostrą białaczkę limfoblastyczną dochodzi czasem do nawrotu.

Przewlekła białaczka limfocytowa

Przebieg tej białaczki jest łagodny, choroba może rozwijać się kilka lat przed wystąpieniem pierwszych objawów. Jeśli jednak rozwija się agresywnie, może doprowadzić do śmierci w ciągu dwóch lat. Dotyka głównie osoby starsze, powyżej 55. roku życia. Bardzo istotna jest precyzyjna ocena rokowania i dobór odpowiedniej terapii.

Przewlekła białaczka szpikowa

W przypadku tej białaczki niezwykle istotne jest wczesne rozpoznanie choroby. Niestety, udaje się to jedynie u 50 proc. chorych ze względu na utajony przebieg schorzenia w początkowym stadium. Średni czas przeżycia wynosi5-6 latTransplantacja komórek hematopoetycznych jest jedyną potwierdzoną metodą dającą szansę na wieloletnie przeżycie lub wyleczenie.

Ostra białaczka szpikowa

To najczęściej występujący rodzaj białaczki u dorosłych. Wraz z wiekiem chorego rokowania są coraz gorsze. Największe szanse na przeżycie mają osoby poddane przeszczepowi szpiku kostnego (powyżej 60 proc. pacjentów), sama chemioterapia skutkuje u zaledwie 15 proc. chorych.

Objawy białaczki

Z twoim organizmem dzieje się coś złego? Sprawdź, jakie są najbardziej charakterystyczne objawy białaczki, by jak najwcześniej udać się do specjalisty.

Pierwsze objawy białaczki: gorączka i infekcje

Białaczka to choroba nowotworowa, która wywołuje tzw. transformację białaczkową leukocytów we krwi, narządach wewnętrznych i szpiku kostnym. Zmienione leukocyty przestają spełniać swoje podstawowe funkcje, m.in. nie pomagają w zwalczaniu zakażeń. Dlatego najbardziej charakterystycznym objawem u chorych na białaczkę są częste infekcje organizmu i stale utrzymująca się gorączka.

Siniaki i krwawienia, osłabienie

Białaczka powoduje również zmniejszenie liczby czerwonych krwinek i płytek krwi. W rezultacie organizmowi zaczyna brakować tlenu, przenoszonego przez czerwone krwinki, co prowadzi do niedokrwistości, chory jest blady, zmęczony i osłabiony. Zbyt mała liczba płytek krwi skutkuje z kolei częstymi krwawieniami i powstawaniem siniaków.

Dalsze objawy białaczki

Gdy pojawiają się poważniejsze symptomy, w krótkim czasie zaczynają się nawarstwiać. W tym momencie chorzy zwykle udają się do lekarza, bo nie mają wątpliwości, że z ich zdrowiem dzieje się coś złego. Pamiętajmy, że wyżej wymienione, pierwsze objawy są dość łagodne i mogą zostać zbagatelizowane. Lekarze często wykrywają białaczkę podczas rutynowej kontroli, dlatego tak ważne jest, byśmy poddawali się regularnym badaniom.

Oto niektóre z typowych objawów białaczki:

  • osłabienie i zmęczenie
  • gorączka, dreszcze i inne objawy grypopodobne
  • częste infekcje
  • krwotoki (np. z nosa), siniaki
  • utrata apetytu i masy ciała
  • małe wybroczyny (czerwone plamy) pod skórą
  • obrzęk węzłów chłonnych, wątroby lub śledziony
  • obrzęk dziąseł i/lub krwawienie
  • pocenie się (zwłaszcza w nocy)
  • bóle kości i/lub stawów

Objawy ostrej białaczki

W poważniejszym stadium białaczki ostrej chore komórki mogą odkładać się w mózgu albo rdzeniu kręgowym. W efekcie pojawiają się bóle głowy, wymioty, dezorientacja, utrata kontroli mięśni oraz drgawki. U mężczyzn czasem wywołują też obrzęk jąder. Białaczka może mieć też wpływ na przewód pokarmowy, nerki, płuca i inne części ciała.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Koniecznie skonsultuj się ze specjalistą, jeśli zaobserwujesz u siebie:

  • podwyższoną temperaturę ciała bez wyraźnej przyczyny
  • utratę odporności (częste infekcje)
  • siniaki
  • krwawienia z nosa, odbytu lub (w przypadku kobiet) obfite miesiączki

Powodem do niepokoju jest również:

  • pojawienie się guzka lub obrzęk węzłów chłonnych na szyi, pod pachami lub w pachwinie
  • nocne poty
  • obrzęk lub ból z lewej strony brzucha
  • nagłą utratę apetytu
  • permanentne osłabienie

Pamiętaj, że im wcześniej białaczka zostanie wykryta, tym większą masz szansę na wyleczenie!

Rodzaje białaczki

Białaczka to nowotworowa choroba krwi, która polega na namnażaniu się we krwi, szpiku kostnym lub narządach wewnętrznych złośliwych komórek agresywnych wobec organizmu człowieka. Zaburzają one prawidłowe funkcjonowanie narządów i blokują produkcję krwi, co prowadzi do małopłytkowości. Białaczki dzielimy generalnie na ostre i przewlekłe.

Ostra białaczka szpikowa (AML, MLA, łac. myelosis leukaemica acuta)

Ostra białaczka szpikowa powstaje wskutek nabytego uszkodzenia DNA komórek w szpiku kostnym. Skutkujeniekontrolowanym wzrostem „białaczkowych komórek blastycznych” i blokadą produkcji prawidłowych komórek szpiku. Ostra białaczka szpikowa jest najpopularniejszą białaczką występującą u dorosłych. Objawypojawiają się w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy od zachorowania. Chory staje się blady i osłabiony, na jego ciele pojawiają się siniaki i małe, kilkumilimetrowe wybroczyny na skórze. Mogą wystąpić także krwawienia z dziąseł i ból kości i stawów.

Ostra białaczka limfoblastyczna (LLA, ALL, łac. lymphadenosis leucaemica acuta)

Ostra białaczka limfatyczna polega na niekontrolowanym rozroście tkanki limfatycznej, która nacieka w narządach wewnętrznych. Głównymi objawami są bóle brzucha wywołane powiększoną wątrobą i śledzioną, bóle stawów i podwyższona temperatura. Występuje najczęściej u dzieci – 80 proc. wszystkich białaczek u dzieci stanowi właśnie ostra białaczka limfoblastyczna.

Przewlekła białaczka szpikowa (MLC, CML, łac. myelosis leukaemica chronica)

Ten rodzaj białaczki wywołują zmiany w kodzie genetycznym niektórych komórek w szpiku kostnym. Powstaje nieprawidłowy chromosom Filadelfia, który wywołuje nadprodukcję białych krwinek w szpiku kostnym. Jej występowanie jest bardzo rzadkie. Przewlekła białaczka szpikowa często rozwija się bezobjawowo przez kilka lat. Mogą wystąpić symptomy, które łatwo powiązać z innymi, niegroźnymi schorzeniami, takie jak zmęczenie,stres, zmniejszenie apetytu. Wykrycie następuje nierzadko podczas rutynowej kontroli, gdy morfologia krwi wykaże podwyższenie poziomu białych krwinek oraz zwiększenie liczby płytek krwi.

Przewlekła białaczka limfatyczna (CLL, LLC, łac. lymphadenosis leucaemica chronica)

Przewlekłą białaczkę limfatyczną wywołuje uszkodzenie DNA komórki w szpiku kostnym, co prowadzi do wzrostu liczby limfocytów. Rozwija się długo i objawia początkowo przewlekłym zmęczeniem, spadkiem wagi i infekcjami płuc lub nerek. Ten rodzaj białaczki jest najczęściej spotykany u osób powyżej 50. roku życia (95 proc. przypadków). Ma łagodniejszy przebieg niż inne białaczki; przy wczesnym rozpoznaniu rokowania są dobre.

Diagnoza Białaczki

Obecne metody diagnostyczne są znacznie bardziej zaawansowane niż te dostępne chociażby 20 lat temu. Jako że medycyna na bieżąco czyni znaczny postęp w sposobach wykrywania wielu chorób, rozpoznawanie ostrych białaczek szpikowych jest coraz bardziej nowoczesne i obarczone małym ryzykiem pomyłek.

Morfologia krwi obwodowej z rozmazem

Jest to pierwsze i najbardziej podstawowe badanie, które powinno być wykonywane przy okazji każdego badania krwi. Dzięki niemu można uzyskać informacje o ilości, rodzaju oraz wyglądzie krwinek, występujących we krwi obwodowej.

Nazwa „rozmaz krwi” pochodzi od techniki wykonywania badania. Polega ona na umieszczeniu kropli krwi na szkiełku do badania mikroskopowego, uciśnięciu jej drugim szkiełkiem i „rozmazaniu” – przez co można dokładnie obejrzeć pod mikroskopem wszystkie komórki krwi. Owej oceny dokonuje diagnosta laboratoryjny, który dokładnie liczy i ogląda elementy morfotyczne, określając przy tym, czy są one prawidłowe czy patologiczne.

Morfologia krwi jest bardzo ważnym badaniem w toku diagnozowania ostrej białaczki szpikowej. Najistotniejszym parametrem ocenianym przy okazji wykonywania tego testu diagnostycznego jest liczba i wygląd białych krwinek (leukocytów). W naszej krwi występuje kilka rodzajów tychże krwinek. Ich ilość jest ważnym czynnikiem diagnostycznym w białaczce, służącym do określenia rokowania choroby i zaordynowania odpowiedniego leczenia.

Badanie szpiku kostnego

Szpik kostny jest miejscem, w którym powstają komórki krwi. Jeśli w morfologii krwi obwodowej mają miejsce określone nieprawidłowości, mogące świadczyć o rozwoju ostrej białaczki szpikowej, wskazane jest wykonanie badania szpiku kostnego, by sprawdzić, czy owe odchylenia od normy pojawiają się także w miejscu wytwarzania komórek.

Szpik kostny pobierany jest najczęściej z talerza kości biodrowej. Jest to zabieg wykonywany przez lekarza w znieczuleniu miejscowym tak, by pacjent nie odczuwał bólu, związanego z wprowadzeniem igły do miejsca pobrania szpiku.

Badanie genetyczne komórek

W momencie, gdy dochodzi do rozpoznania ostrej białaczki szpikowej, niezbędne jest wykonanie badań genetycznych, by ściśle określić rodzaj choroby, na którą cierpi pacjent oraz ustalić właściwe rokowanie i sposób postępowania terapeutycznego stosownego dla danego typu białaczki.

Ostra białaczka szpikowa

Ostra białaczka szpikowa kojarzy się wszystkim z niebezpieczną chorobą, ogarniającą cały organizm, mającą związek z krwią i jej wytwarzaniem, które odbywa się w szpiku. Nic bardziej mylnego – owo schorzenie istotnie jest bardzo groźne i ma związek z krwią, a konkretnie z jej krwinkami białymi odpowiedzialnymi w naszym organizmie za odporność.

Wbrew powszechnie panującemu poglądowi, na ostrą białaczkę szpikową nie chorują jedynie dzieci. Osoby dorosłe są znacznie bardziej narażone na zachorowanie na tę chorobę ze względu na wcześniej przebytą ekspozycję na czynniki, mogące wywołać mutację genetyczną, zapoczątkowującą rozwój białaczki.

W szpiku kostnym dochodzi do produkcji większości komórek, będących składnikami naszej krwi. Są to między innymi krwinki białe (leukocyty), które tylko z nazwy są „białe”. Po wnikliwych obserwacjach i badaniach pod mikroskopem okazało się, że w rzeczywistości są one przezroczyste. Ich zadaniem jest stanie na straży odporności całego organizmu oraz zwalczanie zakażeń wirusowych i bakteryjnych.

  • Białaczka szpikowa powstaje w momencie, gdy na etapie produkcji krwinek białych dochodzi do nieprawidłowości na poziomie genetycznym.
  • W ich wyniku do krwi dostają się komórki nie wykształcone w pełni, a przez to nie mogące pełnić prawidłowo swojej funkcji.
  • We krwi gromadzą się te „niedojrzałe” krwinki (zwane przez hematologów „blastami”), przez co odporność całego ciała zostaje poważnie upośledzona i pojawiają się objawy charakterystyczne dla białaczki.
  • Mimo iż cały proces tworzenia i gromadzenia się krwinek może wydawać się powolny, choroba rozpoczyna się nagle, jej początek można obserwować w ciągu kilku tygodni ze względu na ekspresową czynność mechanizmów, tworzących krwinki.

Etiologia białaczki szpikowej jest genetyczna. Na skutek mutacji w określonym genie ulegają zmianie procesy, w których wyniku dochodzi do wytwarzania białych krwinek. Dzieci rodziców, którzy przebyli białaczkę szpikową mają większe ryzyko zachorowania, dlatego muszą często poddawać się badaniom krwi.

Mutacja inicjująca chorobę może być wywołana przez:

  • ekspozycję na promieniowanie jonizujące
  • częsty kontakt ze środkami chemicznymi (na przykład w pracy)
  • stosowanie leków cytoredukcyjnych i cytostatycznych używanych do leczenia nowotworów

Objawy ostrej białaczki szpikowej

Ostra białaczka szpikowa charakteryzuje się zespołem objawów, na które każdy lekarz powinien być szczególnie wyczulony. Choroba rozwija się bowiem w gwałtownym tempie i bardzo istotne jest jej wczesne zdiagnozowanie i natychmiastowe wdrożenie leczenia. W jaki sposób zaczyna się białaczka szpikowa?

Postępujące zmęczenie

W dzisiejszych czasach bardzo ciężko jest wskazać osobę, która przez cały czas jest wypoczęta i nie odczuwa senności. Coraz więcej obowiązków, powszechna deprywacja snu oraz brak czasu na efektywny wypoczynek powoduje, że nasze społeczeństwo ogólnie narzeka na brak sił. Uczucie osłabienia, zmęczenie oraz gorączka, która pojawia się bez towarzyszących objawów infekcji jest najczęstszym objawem białaczki szpikowej. Dzieje się tak dlatego, że nasz organizm musi wykonać większą pracę na poziomie komórkowym na skutek zwiększonego wytwarzania nieprawidłowych krwinek białych.

Innymi objawami towarzyszącemu owemu zmęczeniu mogą być intensywne nocne poty (na tyle silne, że chory musi w ciągu nocy wstać i się przebrać) oraz brak apetytu i bardzo szybki ubytek masy ciała bez ograniczeń dietetycznych. W niektórych typach białaczek szpikowych dochodzi też do powiększenia węzłów chłonnych, wątroby i śledziony (wyczuwalnego przez powłoki brzuszne) oraz do przerostu dziąseł.

Dziwne krwawienia

Kolejnym objawem białaczki szpikowej są krwawienia z różnych części ciała:

  • nosa
  • cewki moczowej
  • błon śluzowych jamy ustnej
  • drobne krwawienia podskórne
  • skłonność do tworzenia się siniaków bez wcześniejszego urazu

Do tej grupy należy też przedłużenie czasu krwawienia, co chorzy określają jako „wolniejsze krzepnięcie krwi”. Objawy te mają ścisły związek z upośledzoną czynnością szpiku, który oprócz nieprawidłowych krwinek białych, wytwarza też o wiele mniej płytek krwi, odpowiedzialnych w naszym organizmie za procesy krzepnięcia.

Częste zakażenia

Na skutek upośledzenia odporności w białaczkach szpikowych, dochodzi do znacznie częstszego zapadania na infekcje – zarówno na te związane z drogami oddechowymi (przeziębienie, grypa, angina), jak i miejscowe(zakażenia grzybicze, trudno gojące się rany). Wynika to z nieprawidłowej pracy białych krwinek, które gromadzą się we krwi w formach niedojrzałych, a przez to nie potrafią radzić sobie z zakażeniami, które u człowieka z prawidłowo funkcjonującym systemem odpornościowym, w ogóle nie miałyby prawa do rozwoju.

Leczenie AML – Ostrej Białaczki Szpikowej

Niezależnie od formy białaczki szpikowej oraz od nasilenia jej objawów, schemat leczenia tego schorzenia we wstępnej fazie wygląda niemalże identycznie. Dalsze postępowanie uzależnione jest od reakcji organizmu na początkowo zastosowaną chemioterapię i od zmian w genomie komórek. Sprawdź, jak wygląda leczenie ostrej białaczki szpikowej.

Pierwszym etapem, który stosowany jest w leczeniu ostrej białaczki szpikowej jest chemioterapia. Podanie leków ma na celu zlikwidowanie nieprawidłowej linii białych krwinek, która powstała w wyniku mutacji genetycznej.

Poza zmniejszeniem masy komórkowej do poziomu niemożliwego do wykrycia dostępnymi metodami laboratoryjnymi, leczenie chemioterapią ma prowadzić do wytworzenia odpowiedniej sytuacji metabolicznej, która jest niezbędna do odnowienia komórek i wyprodukowania nowych, bez wad genetycznych. Warunkuje to ustalenie stanu równowagi w całym organizmie.

W trakcie leczenia chemioterapeutycznego pacjent musi znajdować się w niemalże sterylnym środowisku, gdyż pozbawiony jest on naturalnej ochrony komórkowej przed wszelkimi infekcjami. Bakterie znajdujące się na co dzień w naszym otoczeniu, które zdrowemu człowiekowi nie mogą zrobić krzywdy, u takiej osoby mogą wywołać zakażenie, które w ekspresowym tempie może prowadzić nawet do śmierci.

W zależności od odpowiedzi organizmu chorej na białaczkę osoby oraz od genetyki komórek białaczkowych, lekarz prowadzący leczenie podejmuje decyzję o dalszym postępowaniu w terapii schorzeniu. Decyzja ta oparta jest o wytyczne, stosowane w jednakowy sposób na całym świecie. Kolejnymi etapami leczenia jest najczęściej:

  • dalsza chemioterapia
  • przeszczep szpiku
  • (w przypadku braku innych możliwości) terapia eksperymentalna, która polega najczęściej na stosowaniu nowych leków o dotychczas nieudowodnionej skuteczności

Przeszczep szpiku to określenie używane w odniesieniu do czynności, która polega na podaniu pacjentowi komórek macierzystych hematopoezy, zdolnych do wytworzenia nowych, prawidłowych krwinek. Owe komórki mogą być pobrane od osoby bliskiej lub niespokrewnionej. Każdy taka procedura poprzedzona jest badaniami molekularnymi, które mają na celu dobranie najbardziej „podobnych genetycznie” komórek, a przez to zminimalizowanie ryzyka odrzucenia przeszczepu.

Czy AML da się wyleczyć?

Białaczka szpikowa – nazwa choroby przywodzi na myśl wyrok niekończącej się chemioterapii, prób leczenia, dramatycznego poszukiwania dawcy szpiku i tragicznego końca. Odpowiedź na leczenie uzależniona jest jednak od wielu czynników i ustalana indywidualnie. Jak wygląda rokowanie oraz reakcja organizmu na stosowane leczenie w białaczce szpikowej?

Rokowanie pacjenta oraz rodzaj stosowanego leczenia ustala się przede wszystkim w oparciu o mutacje genetyczne, które wywołują chorobę. Prowadzone badania molekularne pokazują, że różnorodność formy choroby określanych na podstawie analizy genomu i zmian, jakie w nim zaszły pod wpływem czynników mutagennych okazują się być kluczowe w kwestii ustalenia prawdopodobnego przebiegu choroby.

Najsłabiej na leczenie reagują białaczki u pacjentów, którzy w momencie zachorowania przekroczyli 60-ty rok życia. Są to osoby, które bardzo często obciążone są już innymi chorobami (układu sercowo-naczyniowego, oddechowego lub schorzeniami metabolicznymi), w związku z czym organizm jest osłabiony walką z nimi. Białaczki u dzieci bardzo dobrze reagują na leczenie, gdyż młodzi ludzie mają w pełni sprawny układ białokrwinkowy z dużymi tendencjami do regeneracji.

Ponadto białaczki szpikowe u osób starszych cechują się nieco odmiennym charakterem zmian molekularnych krwinek białych, co także utrudnia planowanie postępowania terapeutycznego i pogarsza odpowiedź na leczenie.

Podobnie rzecz ma się z czasem rozpoznania choroby – im wcześniej zostanie ona rozpoznana, tym lepsze jest rokowanie. Udowodniono, że mniejszą szansę na wyleczenie choroby mają pacjenci, u których zmiany w morfologii krwi obwodowej trwały dłużej niż 3 miesiące.

Czynniki, które doprowadziły do zmian w genetyce komórek i powstania nieprawidłowych linii komórkowych również mają znacznie w prognozie wyników leczenia białaczki szpikowej. W przypadku, gdy białaczka wywołana jest wcześniejszym leczeniem nowotworów i wywodzi się ze stosowanych uprzednio antymetabolitów, rokowanie jest znacznie gorsze niż miałoby to miejsce w przypadkach innych mutacji. Podobnie, jeśli w historii choroby pacjenta znajdują się wzmianki o zespołach mielodysplastycznych lub zaburzeniach obrazu krwi obwodowej, leczenie także może przebiegać w sposób problematyczny.

Główne formy ostrej białaczki szpikowej

Światowa Organizacja Zdrowia stworzyła specjalną klasyfikację, opartą na danych cytologicznych i genetycznych, która służy do segregacji białaczek szpikowych. Jakie rodzaje rozróżniamy i według jakich parametrów są one określane?

Ostre białaczki szpikowe z powtarzającymi się zmianami genetycznymi

Są to białaczki szpikowe przebiegające z obecnością komórek, które powstały w oparciu o nieprawidłowe zmiany genetyczne, wywołane mutacjami. Owe zmiany są badane poprzez skomplikowane metody genetyczne i są jednym z najnowocześniejszych osiągnięć współczesnej medycyny.

Ostre białaczki szpikowe z wieloliniową dysplazją

Ta grupa białaczek szpikowych rozpoznawana jest przede wszystkim na podstawie cech klinicznych, z uwzględnieniem wcześniej istniejącej choroby – zespołu mielodysplastycznego. Schorzenia określane tym pojęciem polegają na wytwarzaniu i obecności we krwi komórek, które są nie w pełni wykształcone i niezdolne do pełnienia swoich naturalnych funkcji obronnych. Takie komórki noszą nazwę „blastów” i aby kryterium choroby było spełnione, we krwi lub w szpiku musi znajdować się powyżej 20 proc. niedojrzałych form komórek.

Ostre białaczki szpikowe i zespoły mielodysplastyczne spowodowane uprzednim leczeniem

Jest to zespół schorzeń, których bezpośrednią etiologią są stosowane wcześniej leki cytotoksyczne. Według klasyfikacji należą do nich związki alkilujące oraz inhibitory topoizomerazy, będące preparatami stosowanymi w leczeniu różnych typów nowotworów. W klasyfikacji znajduje się także miejsce na „inne typy” – zakłada ona więc, że inne związki toksyczne także mogą przyczynić się do wystąpienia białaczki.

Ostre białaczki szpikowe, gdzie indziej niesklasyfikowane

W tej grupie znajdują się białaczki szpikowe, określane na podstawie spełniania kilku kryteriów – zarówno tych genetycznych, jak i morfologicznych, ustalanych na podstawie badań krwi i szpiku. Owe podziały mają znaczenie kliniczne przede wszystkim w określeniu rokowań dla pacjenta, który choruje na dany typ białaczki szpikowej, a także dla celów statystycznych i epidemiologicznych oraz dla różnicowania z innymi typami białaczek (na przykład z białaczką limfoblastyczną, wywodzącą się z tkanki limfatycznej).

Jakie leki wspomagają leczenie białaczki szpikowej?

Chemioterapia jest podstawową formą leczenia ostrej białaczki szpikowej. W przebiegu tej choroby może także dochodzić do zaburzeń, wymagających wdrożenia innych metod farmakologicznych, mających na celu złagodzenie występujących objawów chorobowych. Które leki wspomagają terapię ostrej białaczki szpikowej?

Leki przeciwbólowe

Każda z chorób nowotworowych cechuje się występowaniem bólu o dość dużym nasileniu. Bardzo często pacjent nie jest w stanie określić miejsca lokalizacji dolegliwości. Mogą boleć stawy, głowa oraz mięśnie gładkie narządów wewnętrznych.

Leczenie bólu w przebiegu ostrej białaczki szpikowej jest bardzo ważnym elementem terapii, znacznie podnoszącym komfort życia pacjenta i umożliwiającym mu codzienne funkcjonowanie. Podawane są zarówno niesterydowe leki przeciwzapalne (w momencie, gdy występuje ból o niewielkim natężeniu), jak i opioidowe środki przeciwbólowe (z morfiną włącznie) – gdy nasilenie występujących dolegliwości staje się coraz trudniejsze do opanowania lekami nieopioidowymi.

Antybiotyki i leki przeciwgrzybicze

Zakażenia i infekcje, które dotykają pacjentów w trakcie leczenia chemioterapeutycznego są głównymi powikłaniami, występującymi w przebiegu leczenia ostrych białaczek szpikowych. Z tego powodu chorzy, pozostający w trakcie chemioterapii, profilaktycznie otrzymują leki przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze by nie dopuścić do rozwoju infekcji, która może nawet zagrażać życiu pacjenta.

Preparaty krwiopochodne

Pacjenci cierpiący na ostrą białaczkę szpikową, bardzo często chorują na niedokrwistość. Jest to spowodowane zarówno samym procesem chorobowym, jak i stosowanym leczeniem chemioterapeutycznym.Leczenie niedokrwistości polega na:

  • podawaniu preparatów krwiopochodnych
  • koncentratów krwinek czerwonych
  • transfuzjach krwi by nie doprowadzić do wyniszczenia organizmu
Leki przeciwwymiotne

Mimo iż toksyczność obecnie stosowanej chemioterapii jest stale redukowana, występowanie nudności i wymiotów to nadal częsty skutek uboczny leczenia ostrych białaczek szpikowych i innych nowotworów. W celu redukcji owych działań niepożądanych, pacjentom podaje się leki przeciwwymiotne, które nie tylko sprawiają, że lepiej znoszą oni chemioterapię, ale także czują się znacznie lepiej bez nieprzyjemnych objawów ze strony przewodu pokarmowego.

Rzadkie postacie białaczek szpikowych

Ostre białaczki szpikowe mogą przebiegać w formie różnych nieprawidłowości układu krwiotwórczego. Polegają one na zmianach w obrazie krwi obwodowej oraz w szpiku kostnym, dają podobne objawy chorobowe i ustępują pod wpływem podobnych metod leczenia.

Mięsak szpikowy

Jest to choroba układu krwiotwórczego, pojawiająca się bardzo rzadko. Dotyczy ona głównie osób w wieku powyżej 65-ciu lat, które w ciągu swojego życia cierpiały na niespecyficzne zmiany o charakterze nowotworowym, niekoniecznie złośliwym (na przykład: pojawianie się łagodnych guzów w obrębie narządów jamy brzusznej lub wykwitów na skórze).

Choroba ma bardzo gwałtowny przebieg i może w kilka tygodni doprowadzić do śmierci osoby, u której rozpoznano to schorzenie. Dla lekarzy stanowi ono duży problem, gdyż przez niespecyficzne objawy chorobowe i brak jednoznacznych sygnałów o nieprawidłowościach, bardzo trudno jest postawić właściwą diagnozę i wdrożyć stosowne leczenie.

Choroba nieznacznie reaguje na zastosowaną chemioterapię oraz dotyczy osób, które w momencie jej zdiagnozowania, cierpią już często na inne schorzenia ogólne, co w dużym stopniu pogarsza rokowanie pacjenta.

Erytroleukemia

Jest to postać ostrej białaczki szpikowej, polegającej na obecności w szpiku kostnym znacznej ilości erytroblastów, czyli komórek, będących prekursorami erytrocytów. Mimo iż w przyszłości każdy erytroblast powinien być erytrocytem (krwinką czerwoną), zanim przejdzie on przeobrażenia chemiczne i uzyska pełną dojrzałość, należy on do układu białokrwinkowego, dlatego choroba ta zaliczana jest do białaczek. Leczenie choroby jest bardzo mało efektywne, średni czas przeżycia pacjentów, chorujących na erytroleukemię, wynosi około 36 tygodni.

Ostra panmieloza ze zwłóknieniem

Ta choroba polega na zmniejszeniu ilości wszystkich komórek krwiotwórczych w szpiku kostnym na skutek włóknienia, które upośledza wytwarzanie zdrowych i prawidłowo funkcjonujących komórek. Do krwi nie trafiają przez to żadne elementy morfotyczne, co znacznie upośledza odporność pacjenta – staje się on podatny na wszelkie zakażenia, a przez to może umrzeć z powodu zwykłej infekcji górnych dróg oddechowych, z którą zdrowy człowiek może poradzić sobie dzięki sprawnemu funkcjonowaniu jego systemu odpornościowego.

Białaczka w Polsce

Białaczka w Polsce jest wykrywana u kogoś średnio co godzinę. Niestety, wciąż co druga chora osoba nie znajduje dawcy wśród osób niespokrewnionych.

Najpopularniejszym typem białaczki u dorosłych jest ostra białaczka szpikowa. Rocznie zapada na nią w Polsce ok. 1600 osób1300 zachorowań rocznie dotyczy przewlekłej białaczki limfatycznej800 – przewlekłej białaczki szpikowej, a 600 – ostrej białaczki limfatycznej. Ta ostatnia jest najpopularniejszą białaczką u dzieci, na którą zapada średnio 200 rocznie.

  • Łącznie każdego roku w Polsce odnotowuje się ok. 6000 zachorowań na białaczkę.
  • Dzieci zapadają na nią dziesięciokrotnie rzadziej niż dorośli.
  • Ponad połowę chorych stanowią osoby, które ukończyły 60. rok życia.
  • Częściej chorują mężczyźni, w stosunku 3:2.

W bazie DKMS Polska jest zarejestrowanych ponad 270 tysięcy potencjalnych dawców szpiku. Niestety, to wciąż za mało – prawie co druga chora osoba nie znajduje odpowiedniego dawcy. Ze statystyk wynika, że jedynie 5 na 100 zarejestrowanych w bazie w ciągu 10 lat znajduje „swojego” biorcę szpiku. Dlatego wciąż przeprowadzane są akcje społeczne, namawiające do rejestrowania się w bazie dawców. Prawdopodobieństwo znalezienia dawcy wynosi 1:25000. Jednak dzięki powtarzalności kombinacji genetycznych antygenów szanse na znalezienie człowieka podobnego genetycznie do chorego znacznie wzrastają.

Baza Dawców Komórek Macierzystych została zarejestrowana w listopadzie 2008 roku, a oficjalną działalność rozpoczęła w lutym 2009 roku. Jest największą w Polsce bazą dawców komórek macierzystych. Do tej pory 297 dawców oddało swoje komórki macierzyste lub szpik kostny.

Dawcą może zostać osoba między 18. a 55. rokiem życia, która waży ponad 50 kilogramów i nie ma zbyt dużej nadwagi. Więcej informacji na temat warunków, jakie trzeba spełnić, można znaleźć na stronie http://www.dkms.pl/dawca/rejestracja/index.html

Koszty badania, dojazdy do ośrodków zdrowia i pobyt w szpitalu (w przypadku pobrania szpiku z talerza kości biodrowej) pokrywa w całości fundacja. Ministerstwo Zdrowia nie refunduje badań, dlatego środki pochodzą odprywatnych darczyńców i instytucji. Potencjalny dawca może zawsze zaoferować pokrycie kosztów. Darowizny można również wpłacać na konto:

PEKAO SA 78 124059 181111 001022 253391
Fundacja DKMS – Baza Dawców Komórek Macierzystych Polska
Organizacja Pożytku Publicznego
ul. Altowa 18,
02-386 Warszawa

Które narządy chorują w trakcie białaczki?

Ostra białaczka szpikowa jest chorobą nowotworową krwi, której początek ma miejsce w szpiku kostnym, czyli lokalizacji, w której powstają krwinki białe. Mimo że białaczka dotyczy krwi, poza nią, choroba manifestuje się także w innych narządach całego ciała. Które z organów wewnętrznych mogą najbardziej ucierpieć w przebiegu ostrej białaczki szpikowej?

Wątroba i śledziona

Są to narządy, które w warunkach fizjologicznych organizmu, ściśle współpracują ze szpikiem kostnym w procesie tworzenia i niszczenia elementów morfotycznych krwi. W momencie, gdy dochodzi do zaburzeń związanych z pracą szpiku, objawiających się odchyleniami w ilości krwinek, funkcjonowanie wątroby i śledziony również zostaje zaburzone.

Bardzo częstym objawem, obserwowanym w przebiegu ostrej białaczki szpikowej jest splenomegalia(powiększenie śledziony) oraz hepatomegalia (powiększenie wątroby). Jest to konsekwencja zmiany trybu pracy owych organów oraz oznaka, że dochodzi do nieprawidłowości związanych z wytwarzaniem elementów morfotycznych krwi.

Nerki

Główną funkcją nerek jest filtrowanie krwi z elementów zbędnych, powstających w toku przemiany materii. W momencie, gdy dochodzi do zmiany składu krwi obwodowej, nerki muszą wykonać większą pracę i oczyścić krew z większej ilości cząstek składowych, co może generować zmianę składu wydalanego moczu, a mianowicie – pojawienie się w nim niepożądanych cząsteczek białka.

Obecność białka w moczu wpływa na nerki bardzo niekorzystnie, gdyż jest to składnik, który bardzo szybko może doprowadzić do uszkodzenia delikatnych struktur filtrujących krew zwanych kłębuszkami nerkowymi, a w konsekwencji generować zaburzenia hormonalne, nadciśnienie lub obrzęki.

Węzły chłonne

Są to elementy budowy układu limfatycznego, w których znajduje się płyn zwany chłonką (limfą). W jego składzie znajdują się między innymi komórki odpornościowe, które wytwarzane są w szpiku kostnym. W wyniku procesów chorobowych, mających miejsce w ostrej białaczce szpikowej, dochodzi do nieprawidłowości w budowie i ilości większości komórek wytwarzanych przez szpik kostny, na czym może ucierpieć także układ limfatyczny. Przez to może pojawić się powiększenie węzłów chłonnych lub naciek komórek zapalnych wokół tych struktur, co także stanowi jeden z głównych symptomów ostrej białaczki szpikowej.

Leczenie białaczki

Białaczka jest chorobą, której patomechanizm opiera się na wytworzeniu nieprawidłowej linii komórek, służących do walki z infekcjami.

Czy zmodyfikowane limfocyty T pomogą wyleczyć białaczkę?

Układ odpornościowy w mylny sposób interpretuje zagrożenia, atakując komórki własnego organizmu, tracąc tym samym swoją pierwotną funkcję. Zupełnie niedawno doszło do przełomu w leczeniu ostrej białaczki – naukowcy wykorzystali w tym celu własne limfocyty T pacjenta, dodając do nich… wirusa HIV. Zobacz, jakie efekty ma ta terapia i co znaczy dla chorych na białaczkę.

Limfocyty T to nasze naturalne komórki, będące elementem układu odpornościowego. Ich rola polega głównie na sygnalizacji zagrożeń infekcyjnych i mobilizacji sił obronnych organizmu, przeciwko istniejącemu stanowi zapalnemu. Naukowcy postanowili wykorzystać ten fakt i nieco zmienić cel działania limfocytów T – tak, by niszczyły one chore komórki białaczkowe pacjenta. Dokonali tego dzięki modyfikacji genetycznej i umieszczeniu w limfocytach T stosownych informacji.

Wirus HIV jest znanym patogenem, który wywołuje śmiertelną chorobę – AIDS. Naukowcy wykorzystali zdolność wirusa HIV do wnikania do limfocytów T, uprzednio pozbawiając go działania chorobotwórczego. Dzięki temu zabiegowi, limfocyty T zostały „zakażone” nośnikiem informacji, które pozwoliły im na eliminację komórek białaczkowych. Jest to pierwsza tego typu metoda zastosowana w leczeniu choroby nowotworowej.

Wyniki eksperymentu, który został przeprowadzony w Stanach Zjednoczonych są bardzo optymistyczne. Okazało się, że u pacjentów, którzy chorują na ostrą białaczkę limfoblastyczną, uzyskali remisję choroby. Ich wyniki badań wróciły do normy, a sami pacjenci mogli wrócić do swoich codziennych obowiązków. Należy podkreślić, że wcześniejsze ich leczenie długotrwałą chemioterapią, nie przynosiło takich rezultatów.

Metoda leczenia raka z wykorzystaniem zmodyfikowanych limfocytów T, wywołuje duży entuzjazm wśród lekarzy na całym świecie. Na razie sposób ten znajduje się w fazie badań klinicznych – po to, by sprawdzić, czy nadaje się on dla każdego człowieka i jak prezentuje się jego efektywność, w porównaniu z chemioterapią farmakologiczną. Naukowcy twierdzą, że może być ona skuteczna także w walce z innymi nowotworami – między innymi ze szpiczakiem mnogim oraz rakiem piersi.

Chemioterapia

Główną metodą leczenia różnych rodzajów białaczek jest chemioterapia i następujący po niej – przeszczep szpiku kostnego. Leczenie cytostatykami musi być prowadzone przez lekarza onkologa lub hematologa, który będzie je wdrażał zgodnie z najnowszymi standardami oraz przy użyciu najlepszych leków. Sprawdź, czym charakteryzuje się leczenie chemioterapeutyczne w białaczkach.

W ostatnich latach medycyna dokonuje bardzo dużego postępu w metodyce diagnozowania, rozpoznawania i leczenia białaczek. Ma to miejsce głównie przez rozwój genetyki oraz molekularnych form badań nad poszczególnymi komórkami. Dzięki temu lekarze lepiej poznają patomechanizmy chorób, które wcześniej uznawane były za nieuleczalne i mogą pomagać chorym za pomocą dostępnych chemioterapeutyków.

Medycyna poszła także do przodu w kontekście stosowanego leczenia – dzisiejsze leki są coraz bardziej nowoczesne, wywołują znacznie mniej działań niepożądanych i większość z nich może być stosowana ambulatoryjnie – w postaci wlewów dożylnych, na które pacjent zgłasza się do szpitala w określonym czasie, a przez resztę czasu może on przebywać w domu.

Lekarze hematolodzy i onkolodzy, którzy zajmują się leczeniem białaczek dysponują obecnie bardzo szerokim arsenałem leków chemioterapeutycznych, których skuteczność jest bardzo wysoka. Dzięki ujednoliconym standardom leczenia oraz bardzo konkretnym wytycznym, dyktowanym przez międzynarodowe organizacje zajmujące się leczeniem białaczek, pacjenci mogą być pewni, że są leczeni zgodnie z najnowszymi i sprawdzonymi osiągnięciami medycyny.

Dodatkowo, lekarze hematolodzy, zajmujący się terapią białaczek, stale uczestniczą w szkoleniach i konferencjach, by być „na bieżąco” ze wszystkimi najnowszymi doniesieniami naukowymi i leczyć swoich pacjentów według najnowocześniejszych metod.

Leczenie białaczki obejmuje najczęściej podawanie nie jednego, a kilku leków, które działają na organizm chorej osoby w sposób bezpośredni, uzupełniając i mnożąc swoje działania terapeutyczne, nie powodując kumulacji skutków ubocznych terapii. Schematy, stosowane w leczeniu białaczki są najczęściej kilkuetapowe i zakładają podawanie różnego rodzaju leków w początkowym okresie choroby i w jego końcowym stadium, co znacznie zwiększa szanse na skuteczne jej wyleczenie.

Życie w trakcie chemioterapii

Znaczna większość obecnie stosowanych metod chemioterapeutycznych pozwala na leczenie pacjenta w formie jednorazowych wizyt w szpitalu. Pozostałą część czasu pacjent spędza w domu, zjawiając się w szpitalu tylko na czas dożylnych wlewów leku. W czasie takiej terapii pacjent powinien ściśle przestrzegać kilku zasad, warunkujących dobre prowadzenie leczenia. Sprawdź, do czego zobowiązana jest osoba w trakcie chemioterapii.

Osoby, które pozostają w trakcie leczenia chemoterapeutycznego mogą narzekać na zmniejszenie sił witalnych, szybciej pojawiające się uczucie zmęczenia, a także trudności z pamięcią i koncentracją, co może znacznie wpływać na jakość ich codziennego funkcjonowania. Jeśli pacjent nie chce rezygnować z prowadzenia aktywności zawodowej, może poprosić pracodawcę o skrócenie godzin czasu pracy lub zaproponować wykonywanie kilku z obowiązków zawodowych z domu, co znacznie zniweluje uczucie zmęczenia oraz pomoże zachować sprawność mimo wyczerpującej terapii.

Chemioterapia nie sprzyja dobremu apetytowi. Jednym z działań niepożądanych leków przeciwnowotworowych stosowanych w białaczce są nudności i wymioty, co zaburza rytm przyjmowania posiłków oraz zmniejsza ochotę pacjenta na regularne jedzenie. Dlatego bardzo istotne jest, by pacjenci na chemioterapii przyjmowali swoje ulubione posiłki, pełne niezbędnych składników odżywczych i witamin. Najlepiej nadają się do tego warzywa i owoce, a także pieczywo pełnoziarniste.

Bardzo istotne jest także jedzenie dużej ilości mięsa, które zawiera materiał budulcowy, czyli białko, niezbędne do rekonwalescencji w trakcie wyczerpującej chemioterapii. Na poprawę apetytu bardzo dobrze wpływa różnorodność serwowanych pokarmów i estetyczne ich przygotowanie, o co powinien zadbać nie tylko chory, ale także jego bliskie osoby, które wspólnie z nim spożywają posiłki.

Terapia choroby nowotworowej wiąże się bardzo często z obniżeniem nastroju u pacjenta oraz występowaniem objawów charakterystycznych dla depresji, łącznie z kryzysem motywacji, niechęcią do kontynuowania leczenia lub zaburzeniami snu. Dlatego pacjent, pozostający w trakcie chemioterapii powinien być pod kontrolą lekarza psychiatry, który dzięki dostępnym metodom farmakologicznym oraz psychoterapeutycznym, pomoże mu zaakceptować fakt choroby oraz zachęci go do prowadzenia leczenia.

Białaczka: czy da się leczyć bez chemioterapii?

Chemioterapia to metoda leczenia raka za pomocą leków zwanych cytostatykami. Niszczy ona komórki nowotworowe, których rozwój jest hamowany. Często jest jedynym wyjściem, by zatrzymać rozwijającą się w organizmie chorobę nowotworową, ale czasami stosuje się ją jako metodę wspomagającą inne formy leczenia pacjenta.

Niestety, chemioterapia często niszczy także zdrowe komórki, dlatego wywołuje uciążliwe skutki uboczne, m.in. utratę włosów, problemy z płodnością, mdłości i zmęczenie.

Chemioterapia to podstawowa metoda leczenia białaczki. W przypadku ostrej białaczki limfatycznej najczęściej jest koniecznością, gdyż podstawowym zadaniem leczenia jest osiągnięcie remisji szybko postępującej choroby. Później stosuje się ją dla podtrzymania remisji.

Leczenie „chemią” ostrej białaczki u dzieci skutkuje w nawet 80 proc. wyleczeniem. Przy ostrej białaczce szpikowej, występującej głównie u dorosłych, chemioterapia nie przynosi tak dobrych efektów. Zwykle jednak stosuje się ją przed podjęciem decyzji o przeszczepie szpiku kostnego. Przed tym zabiegiem konieczna jest bardzo silna chemioterapia w celu całkowitego zniszczenia komórek nowotworowych.

U cierpiących na przewlekłą białaczkę limfatyczną leczenie rozpoczyna się najpóźniej jak można – choroba nie rozwija się tak szybko, jak w przypadku białaczek ostrych, a zastosowanie chemioterapii w początkowym stadium białaczki przyniosłoby zbyt wiele negatywnych skutków dla organizmu. Decyzję o podaniu „chemii” podejmuje się, jeśli u chorego występuje niedokrwistość, zbyt mała liczba płytek, powiększenie śledziony i węzłów chłonnych.

W przypadku przewlekłej białaczki szpikowej chemioterapia jest mało skuteczną metodą. U większości chorych jedyną szansą na wyleczenie jest przeszczep szpiku kostnego.

Przy obecnym poziomie wiedzy medycznej w większości przypadków zachorowań na białaczkę zastosowanie chemioterapii jest koniecznością. Trwają jednak badania nad wynalezieniem mniej inwazyjnej metody leczenia. Amerykańscy naukowcy pracują nad metodą, która być może pozwoli uniknąć chemioterapii przed przeszczepem szpiku. Obecnie bowiem, zanim do organizmu chorego zostanie wprowadzony nowy szpik, trzeba – przy pomocy „chemii” – całkowicie zniszczyć dotychczasowy. Nowa metoda polegałaby na przeszczepieniu nie całego szpiku, a jedynie komórek macierzystych, które odtworzą wszystkie komórki krwi.

Białaczka u dzieci

Dziecko, które choruje na ostrą białaczkę szpikową jest znacznie bardziej świadome swojej choroby niż mogłoby się to wydawać niejednemu dorosłemu. Lekarze oraz psychologowie, pracujący na dziecięcych oddziałach hematologicznych, dokładają wszelkich starań, by najmłodsi pacjenci umieli świadomie walczyć z ciężką chorobą.

Znacznie lepsze rokowanie!

Kilkulatek, chorujący na ostrą białaczkę szpikową, ma o wiele większą szansę na całkowite wyleczenie się z choroby niż osoba dorosła. System immunologiczny najmłodszych pacjentów jest bowiem w pełni sprawny, a organizm dziecka nie jest dotknięty obciążeniami, które dotyczą osób dorosłych. W przypadku pacjentów w wieku podeszłym poza ostrą białaczką szpikową, lekarze muszą także leczyć choroby układu krążenia lub schorzenia metaboliczne. W przypadku dzieci, wszelkie wysiłki terapeutyczne skupione są na leczeniu białaczki, przez co efektywność leczenia jest znacznie większa niż u osób dorosłych.

Postawa rodziców

Dziecko bardzo uważnie obserwuje swoje otoczenie. Odbiera swoimi zmysłami bodźce, które przekazywane są przez dorosłych nie tylko w sposób świadomy, ale także poprzez gesty, nastrój, barwę głosu i zachowanie. Jeśli zauważy, że któreś z jego rodziców manifestuje bardzo duży strach, samo także będzie go odczuwało.

Nastawienie rodziców jest zatem bardzo ważne w przebiegu leczenia ostrej białaczki szpikowej u dzieci. Jeśli rodzic czuje, że nie potrafi rozmawiać z dzieckiem o jego chorobie lub stosowanym leczeniu, powinien oddać tę kwestię profesjonaliście – psychologowi, pielęgniarkom lub lekarzowi, które to osoby na co dzień pracują z chorymi dziećmi i umieją w sposób adekwatny do wieku, przekazać mu informacje o jego schorzeniu.

Co dla dziecka jest ważne?

Najistotniejszymi kwestiami dla dziecka nie są szczegóły prowadzonego leczenia czy sama istota jego choroby, ale sprawy bardzo prozaiczne, o których osoby dorosłe mogłyby w pierwszej chwili nawet nie pomyśleć.

Dziecko może w bardzo różny sposób reagować na pobyt w szpitalu, konieczność bolesnych procedur diagnostycznych oraz rozłąkę z rodzicami. Najmłodsi pacjenci mają jednak zdolność, której dorosłe osoby często nie wykazują – bardzo szybko przyzwyczajają się do nowych warunków, a przez to ich terapia przebiega w o wiele łagodniejszy sposób.

Czy można uciec przed białaczką?

Białaczka jest zaliczana do grupy chorób nowotworowych, której przyczyny są nie do końca jasne. Czy jednak możemy zminimalizować ryzyko zachorowania?

Białaczka to choroba krwi, która polega na namnażaniu się w organizmie chorego patologicznie zmienionych niedojrzałych komórek, które blokują rozwój zdrowych krwinek. Następnie zmienione komórki dostają się do organów wewnętrznych, wywołując wiele groźnych objawów i często doprowadzając do szybkiego zgonu.

Przyczyny białaczki

Współczesna medycyna nie jest jeszcze w stanie określić, co wywołuje białaczkę. Przypuszcza się, że na jej pojawienie się wpływa zakażenie niektórymi wirusami (EBV, HTLV), styczność z chemikaliami takimi jak benzen (np. w trakcie pracy), bliskość przewodów wysokiego napięcia czy narażenie na promieniowanie jonizujące.

Kto choruje na białaczkę?

Częściej zapadają na białaczkę osoby, które były wcześniej poddawane terapii lekami, mającymi wpływ na funkcjonowanie materiału genetycznego, mające wrodzone defekty genetyczne oraz choroby układu krwiotwórczego takie jak nocna napadowa hemoglobinuria, czerwienica prawdziwa, włóknienie szpiku, samoistna nadpłytkowość, niedokrwistość plastyczna czy szpiczak mnogi.

Białaczka u dzieci

W przypadku białaczki u dzieci udowodniono, że pewną rolę mogą odgrywać czynniki genetyczne. Jednak pojawienie się choroby u dziecka, w którego rodzinie nowotwór już wystąpił, jest niezmiernie rzadkie. Wiadomo także, że dzieci osób chorych na białaczkę nie dziedziczą jej.

Zarażenie białaczką?

Wokół białaczki narosło wiele mitów. Jednym z nich jest ten o możliwości zarażenia się chorobą przez kontakt z krwią chorego. To nieprawda. Komórki zmienione przez chorobę, tzw. blasty białaczkowe, są tolerowane przez organizm chorego, ale jeśli dostaną się do krwioobiegu zdrowej osoby, są natychmiast niszczone przez układ immunologiczny.

Czy można zapobiegać wystąpieniu białaczki?

Ponieważ przyczyny białaczki nie są do końca znane, nie ma programu profilaktycznego, który uchroni cię przed nią w stu procentach. W wielu przypadkach odpowiedzialne są czynniki genetyczne, na które nie możemy nic poradzić. Możemy zminimalizować wpływ na nasz organizm substancji, które podejrzewa się o wywoływanie białaczki, takich jak: benzen, ksylen, chloramfenikol, toluen, herbicydy, metale ciężkie, oraz chronić się przed zakażeniami wirusami (np. Epsteina-Barra).

Pamiętajmy, by regularnie zgłaszać się na morfologię krwi, najlepiej z rozmazem mikroskopowym. Początkowe objawy białaczki mogą zostać zbagatelizowane i tylko dokładne badanie krwi daje szansę na wykrycie choroby we wczesnym stadium.

Krew pępowinowa ratuje przed białaczką?

Wyobraź sobie, że cenny lek, który może ratować życie, jest codziennie wyrzucany do śmieci. Tak dzieje się podczas porodów, jeśli krew pępowinowa jest traktowana jako odpad medyczny i niszczona. Tymczasem jej zachowanie mogłoby uchronić miliony ludzi.

Krew pępowinowa zawiera komórki macierzyste, które mogą zastąpić chory szpik kostny. Może ona zostać pobrana całkowicie bezboleśnie, bez ryzyka dla zdrowia, w ciągu kilku minut po narodzeniu dziecka.

Zanim w latach 90. ubiegłego wieku zaczęto pobierać krew pępowinową, przeszczep szpiku od zdrowego dawcy był jedyną szansą na wyleczenie cierpiących na białaczkę. Niestety, odnalezienie dawcy, którego układ tkankowy będzie zgodny z układem tkankowym pacjenta, jest niekiedy bardzo trudne. Wielu chorych umiera w trakcie poszukiwań odpowiedniego szpiku.

Dlaczego krew pępowinowa jest tak cenna?

Krew pępowinowa jest pobierana tuż po porodzie, po przecięciu pępowiny. Ponieważ zabieg wykonuje się na części, która pozostaje z łożyskiem, jest całkowicie neutralna dla dziecka. Następnie zamraża ją i przechowuje do momentu, gdy będzie potrzebna. Komórki macierzyste w krwi pępowinowej są niedojrzałymi komórkami krwiotwórczymi – składnikiem szpiku kostnego – będącymi w stanie przekształcić się w czerwone krwinki, płytki krwi i zwalczające infekcje białe krwinki.

Historia przeszczepiania krwi pępowinowej

Pierwszy udany zabieg przeszczepienia krwi pępowinowej miał miejsce w 1988 roku w Paryżu. Chłopcu choremu na wrodzoną niedokrwistość Fanconiego przeszczepiono krew pępowinową jego nowonarodzonej siostry. Komórki się przyjęły, a pacjent żyje do dziś. Ten przypadek przyspieszył rozwój badań i spopularyzował pobieranie krwi pępowinowej na świecie. Według danych Poltransplantu pierwszego przeszczepu krwi pępowinowej w Polsce dokonano w 1994 roku – otrzymał ją chłopiec chory na ostrą białaczkę szpikową. Kolejny przeszczep miał miejsce w 2000 roku. Obecnie ośrodki przeszczepowe przeprowadzają 2-3 zabiegi rocznie.

Kontrowersje wokół pobierania krwi pępowinowej

Dokładne możliwości wykorzystania krwi pępowinowej nie zostały jeszcze zbadane. Wiadomo, że pomaga w leczeniu nie tylko białaczki, ale także m.in. guzów tkanki ocznej, chłoniaków czy anemii. Niektórzy lekarze mają jednak wątpliwości, czy należy ją wykorzystywać. Nigdy nie ma bowiem pewności, czy w krwi pępowinowej nie znajdą się komórki, które same zainicjują proces nowotworowy. Należy również pamiętać, że nie ma jeszcze przypadku, by przeszczep własnej krwi pępowinowej wyleczył białaczkę. Wszystkie przypadki wyleczenia dotyczą pacjentów z przeszczepioną krwią innego dziecka.

Dlaczego każda białaczka jest inna?

Występowanie różnych rodzajów białaczek i ich klasyfikacja oparta jest na odmiennych objawach klinicznych oraz wynikach badań laboratoryjnych krwi i szpiku kostnego. Przydzielenie danego przypadku klinicznego do konkretnego typu choroby jest niezbędne do ustalenia odpowiedniego sposobu jej leczenia. Przeczytaj, dlaczego każda z diagnozowanych białaczek cechuje się odmienną metodyką postępowania.

Różne zmiany genetyczne w komórkach

Jedną z podstawowych cech określających daną białaczkę u chorego jest obraz genetyczny komórek krwiotwórczych. Występowanie danych mutacji w poszczególnych komórkach jest jedną z głównych wytycznych, stanowiących o wdrożeniu konkretnej metody leczenia oraz ustaleniu rokowania dla pacjenta.

Zmiany genetyczne powstają na podłożu mutacji zachodzących w komórkach przez kontakt z różnymi czynnikami mających na nie bardzo zły wpływ. Przypisanie określonego rodzaju mutacji w danym chromosomie (poszczególnej części materiału genetycznego) jest niezbędne do ustalenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego.

Różne wyniki badań

W przebiegu procesu chorobowego, manifestującego się na sposób różnych objawów klinicznych, lekarze mają do czynienia z różnymi wynikami przeprowadzanych badań i testów diagnostycznych, pomagających określić,jaka liczba komórek jest objęta procesem chorobowym.

Podstawowym wyznacznikiem w badaniach laboratoryjnych jest morfologia krwi obwodowej, która dokładnie określa liczbę i stan komórek krwi (krwinek białych, krwinek czerwonych i płytek krwi), które są bezpośrednią konsekwencją efektywności procesów krwiotworzenia zachodzących w szpiku kostnym.

Nie wszystkie zmiany się leczy

Jedną z głównych zasad obowiązujących w hematologii jest to, że nie powinno leczyć się niewielkich odstępstw w wyniku badania krwi w momencie, gdy stan kliniczny pacjenta nie wskazuje na nieprawidłowości. Otrzymane w toku diagnostyki wyniki są jedynie pomocniczymi wykładnikami, które pomagają lekarzowi kontrolować postęp choroby oraz dostosować do niego prowadzone leczenie.

Różne warunki metaboliczne

Podczas terapii białaczki lekarze biorą pod uwagę nie tylko stan kliniczny pacjenta, jego wyniki badań krwi i szpiku, ale także choroby współistniejące, które generują zwykle odmienne postępowanie terapeutyczne w toku trwania choroby. Ma to miejsce szczególnie u osób dorosłych lub starszych, u których obserwujemy także dodatkowe, istniejące już, obciążenia internistyczne.

Genetyka u podłoża białaczki

Głównym czynnikiem, który zapoczątkowuje zmiany w obrazie krwi oraz wystąpienie objawów chorobowych, które określane są jako białaczka, są kwestie związane z genetyką naszych komórek, a konkretnie – zachodzącymi w nich mutacjami.

Nieprawidłowości zawarte w genotypie (obrazie genetycznym) manifestują się w fenotypie (obrazie klinicznym). W jaki sposób genetyka przyczynia się do występowania białaczek?

Powstawanie błędów w genach

Punktowe zmiany w genotypie człowieka określane są jako „mutacje”. Wywołują je różne sytuacje, na które każdy z nas jest narażony przez całe swoje życie. Są one nazwane przez to czynnikami „mutagennymi” i powinny być ograniczone do minimum. Niektóre zachowania lub wykonywane zawody predysponują jednak do częstszego obcowania z nimi. Bardzo rzadko zdarza się, by zmiany genetyczne, które są przyczynami białaczek były dziedziczone. Istnieją bowiem specyficzne mechanizmy naprawcze genomu, które działają jeszcze przed wytworzeniem się tkanek dziecka, które zajmują się reperowaniem istniejących uszkodzeń.

Czynniki mutagenne

Są to wszelkiego rodzaju wpływy, które mogą oddziaływać na komórki człowieka poprzez wywoływanie w nich mutacji genetycznych, które w przyszłości mogą wywołać powstawanie nieprawidłowych linii komórek krwi, a przez to być przyczyną różnego rodzaju białaczek. Do takich czynników należą przede wszystkim promieniowanie jonizujące (na przykład to stosowane w medycynie w procedurach diagnostyki radiologicznej lub leczeniu – radioterapii nowotworów), szkodliwe substancje chemiczne lub zakażenia wirusami, które mogą mieć wpływ na genetykę komórek człowieka.

Jeden czynnik nie czyni białaczki

Powstawanie białaczek jest procesem bardzo złożonym i genetyka odgrywa w nim jedynie pewną rolę, która określane jest przez większość lekarzy hematologów jako kluczowa. Ponadto, istniejące zmiany genetyczne w komórkach mogą, ale nie muszą wywołać białaczki – bardzo często wystąpienie choroby zależy od dodatkowych okoliczności metabolicznych lub współistniejących chorób pacjenta. Genetyka jest jednak jedną z głównych przyczyn występowania nieprawidłowości związanych z wytwarzaniem niedojrzałych lub nie w pełni sprawnych komórek krwi, które namnażając się, wywołują określone objawy chorobowe u danego pacjenta i leżą u podstaw białaczki.

Białaczka
5 (100%) 1 głos

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here